Dù ai đi ngược về xuôi
Cơm nắm ,móm cọ là người trung du
Đúng,dân móm cọ là người quê tôi hay tôi là dân móm cọ.Đã sinh ra và lớn lên nhờ miền quê gian khó này ai dám phủ nhận vì sĩ diện.Xin thưa ngay:móm cọ là danh từ của địa phương chỉ cái giỏ xách làm từ tàu lá cọ để đựng các vật dụng và nông sản của nhưng người dân quê tôi:vùng thượng du tỉnh Phú Thọ.Đã có lần người quê tôi mang nó về Thủ đô về kể lại người phố phường không biết nó là gì và khoái chí gọi là va-ly cọ.
Thôi để bạn khỏi mất thời gian tôi xin mô tả cách làm một cái móm.Ta phải chọn một tàu lá cọ loại nhỏ chứ thứ lá to để lợp nhà không làm được vì quá cỡ và cứng không uốn được.Thứ lá làm móm ở cây cọ còn thấp nhỏ.Tùy bạn định làm móm đựng gì,to cỡ nào thì lựa lá vừa tầm.Thường thì chọn lá to cỡ cái nia sảy gạo,lá mỏng,cuống dài,lá bánh tẻ không già không non là được.Bạn hãy dùng 1 hay 2 đầu gối cuả mình làm khuôn tùy theo cỡ móm bạn định làm to chứng nào.Đặt tàu lá cọ xuống chỗ đất bằng phẳng,bạn quỳ đầu gối xuống khoảng giữa tàu lá.Hai tay thu dần các mép lá tạo thành vòm trên hai đầu gối cho đến khi toàn bộ các mép lá gặp nhau bạn xoắn lại thành một cái nút.Tiếp theo bạn bẻ gập cái cuống lá để làm quai xách.Phần đầu cuống bạn vót mỏng thành một cái lạt để buộc giữa nút lá đã tạo ra.Như thế bạn đã có 1 cái móm rồi đấy.Nó có đẹp hạy không còn tùy thuộc vào kỹ năng của người làm.Nó đựng được sắn,khoai,măng ...và bất cứ thứ gì cho được vào giỏ.Phần quai dành cho bạn xách hoặc đeo hoặc gánh nều như bạn có 2 chiếc móm.Người quê tôi mang móm lên nương đào sắn,lấy măng,nhặt trám...rồi mang phân gio ra đồng,lên nương..Nghĩa là bạn với những người lam lũ.
Tôi yêu cái móm như yêu những người lao khổ,chân chất quê tôi.Cơm nắm mo cau,cơm nắm lá chuối vốn phổ biến ở nhiều vùng quê khác nhưng cơm nắm lá cọ mới tạo nên thú ẩm thực đậm đà hương vị núi rừng của xứ sở trung du.Cơm nắm lá cọ vốn là món ăn dân dã nhưng vẫn cần đến những bàn tay khéo léo của người tạo nên. Cứ vào đúng mùa cọ, người ta lại lên đồi chặt những tàu lá cọ vẫn còn bánh tẻ về để nắm cơm. Những tàu lá cọ non còn chưa xòe hết, xanh mướt như uống trọn cái nắng ấm áp miền trung du.Lá cọ đem về hơ qua lửa cho mềm, lau sạch rồi nắm với cơm. Kỹ thuật nắm cơm dường như chỉ có được ở những phụ nữ khéo tay. Gạo đầu mùa vừa được thu hoạch là ngon và dẻo nhất. Để có được mẻ cơm trắng, những nắm cơm vừa dẻo, ăn ngọt và thơm, người xứ cọ rất có kinh nghiệm trong việc chế nước nấu cơm. Lượng nước nấu phải nhiều hơn so với nấu cơm ăn hằng ngày, đặc biệt phải dùng nước mưa đựng trong những chiếc bể cũ ngoài trời mới ngon.Trước khi nắm phải dùng khăn mặt ướt hoặc tay nhúng nước lạnh nắm tròn lại, lăn kỹ nắm cơm cho thật nhuyễn đến khi nào hạt cơm không còn nguyên vẹn và dính quyện vào nhau thành một khối. Bỏ khối cơm vào trong lòng lá cọ túm lại, lăn đi lăn lại lần nữa cho thật chặt.Từng nắm cơm với những viền sọc được tạo hình từ lá cọ đượm thơm mùi gạo quê quyện với chút hương của lá cọ. Bẻ đôi nắm cơm chấm với muối vừng lạc mới thấy hết được vị ngon của món ăn dân dã này. Cái vị ngai ngái của lá cọ như gửi trọn vào trong nắm cơm nho nhỏ ấy.
Khi xưa, mỗi lần vào rừng hay đi làm đồng xa, những người dân nghèo nơi vùng đất cọ lại mang theo những nắm cơm được nắm bằng lá cọ để tiện cho bữa ăn. Những người con nơi đây đi học xa, mỗi lần về quê lên lại được mẹ nắm cho những nắm cơm như thế mang lên, vừa chia cho cả phòng ăn vừa háo hức khoe về món đặc sản của vùng quê mình. Nhưng ngày nay, những đồi cọ đã không còn nhiều nữa và những thói quen như thế dường như cũng bị quên lãng. Chỉ còn một số xóm nghèo khi có việc vào rừng hay lên núi mới đem theo cơm nắm lá cọ.Bởi vì chỉ có trung du mới là đất của cọ.Cây cọ là cây lưu niên,trồng một lần có thể thu hoạch nhiều năm.Chủ yếu là lấy lá.Cây cọ mỗi tháng chỉ ra một lá.Lá thật non có thể làm nón,lá già mới chặt về lợp nhà hoặc bó thành từng bó 50 tàu chở theo bè tre nứa về bán cho người dưới xuôi.Từ xưa,làng tôi có ông cụ Cả Du là trùm phường khai thác và buôn lá cọ.Cụ người Hà Đông lên đây hành nghề và định cư luôn tại quê tôi.Cả cuộc đời cụ gắn bó với cây cọ xứ này.Ở trên cây lá cọ hình hơi tròn,màu xanh,xòe ra trông gần gióng như mặt trời cso nhiều tia sáng tỏa ra xung quanh.Vì thế mà có người ví như mặt trời xanh.Mỗi tàu lá cọ có cuống dài.Khi thu hoạch lá,người ta chặt cả cuống rơi xuống đất.Người dưới đát chặt riêng ra gọi là de cọ.Nó được róc hết gai,lột mỏng lấy phần cật đem phơi nắng khô để làm mành cọ.Khi làm mành người ta chẻ nhỏ,chuốt thật trơn bóng,bện thành mành treo hoặc trải giường nằm rất mát.Nhưng năm 1970 ,mành cọ được mang đi xuất khẩu thu ngoại tệ.Quê tôi tấp nập thuyền thoi trên sông Thao chở,ga tàu hàng chở mành cọ về xuôi.Cha tôi khi ấy ở đội khai thác cọ đem mành cọ về nhà phơi phóng rồi mang ra bến sông và ga tàu bán.Vai tôi đã hằn những vết nan cọ cứa vào khi mang vác chúng.Nay,phong trào ngói hóa,bê tông hóa lên cao,nhà nhà xây lợp ngói,đổ mái bằng.Lá cọ không để lớp nhànữa mà cây cọ cũng thưa dần nhường chỗ cho cây công nghiệp giấy.Hình bóng lá cọ và móm cọ trở thành hoài niệm về một thời lam lũ của người quê tôi.
Khi xưa, mỗi lần vào rừng hay đi làm đồng xa, những người dân nghèo nơi vùng đất cọ lại mang theo những nắm cơm được nắm bằng lá cọ để tiện cho bữa ăn. Những người con nơi đây đi học xa, mỗi lần về quê lên lại được mẹ nắm cho những nắm cơm như thế mang lên, vừa chia cho cả phòng ăn vừa háo hức khoe về món đặc sản của vùng quê mình. Nhưng ngày nay, những đồi cọ đã không còn nhiều nữa và những thói quen như thế dường như cũng bị quên lãng. Chỉ còn một số xóm nghèo khi có việc vào rừng hay lên núi mới đem theo cơm nắm lá cọ.Bởi vì chỉ có trung du mới là đất của cọ.Cây cọ là cây lưu niên,trồng một lần có thể thu hoạch nhiều năm.Chủ yếu là lấy lá.Cây cọ mỗi tháng chỉ ra một lá.Lá thật non có thể làm nón,lá già mới chặt về lợp nhà hoặc bó thành từng bó 50 tàu chở theo bè tre nứa về bán cho người dưới xuôi.Từ xưa,làng tôi có ông cụ Cả Du là trùm phường khai thác và buôn lá cọ.Cụ người Hà Đông lên đây hành nghề và định cư luôn tại quê tôi.Cả cuộc đời cụ gắn bó với cây cọ xứ này.Ở trên cây lá cọ hình hơi tròn,màu xanh,xòe ra trông gần gióng như mặt trời cso nhiều tia sáng tỏa ra xung quanh.Vì thế mà có người ví như mặt trời xanh.Mỗi tàu lá cọ có cuống dài.Khi thu hoạch lá,người ta chặt cả cuống rơi xuống đất.Người dưới đát chặt riêng ra gọi là de cọ.Nó được róc hết gai,lột mỏng lấy phần cật đem phơi nắng khô để làm mành cọ.Khi làm mành người ta chẻ nhỏ,chuốt thật trơn bóng,bện thành mành treo hoặc trải giường nằm rất mát.Nhưng năm 1970 ,mành cọ được mang đi xuất khẩu thu ngoại tệ.Quê tôi tấp nập thuyền thoi trên sông Thao chở,ga tàu hàng chở mành cọ về xuôi.Cha tôi khi ấy ở đội khai thác cọ đem mành cọ về nhà phơi phóng rồi mang ra bến sông và ga tàu bán.Vai tôi đã hằn những vết nan cọ cứa vào khi mang vác chúng.Nay,phong trào ngói hóa,bê tông hóa lên cao,nhà nhà xây lợp ngói,đổ mái bằng.Lá cọ không để lớp nhànữa mà cây cọ cũng thưa dần nhường chỗ cho cây công nghiệp giấy.Hình bóng lá cọ và móm cọ trở thành hoài niệm về một thời lam lũ của người quê tôi.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét