HỘI LÀNG

"Hội làng năm nay,vui quá là vui..."Nghe câu hát sao mà náo nức.Với Lý Nhưng nó chẳng nói  được nỗi lòng:ông đang bực dọc.Vừa đi,ông vừa lầm bầm:"Vui gì mà vui?Năm nào mà chả hội!Mệt chết người!Mà lại mất lòng quan trên mới chết chứ!".

Số là thế này:làng Hạ quê Lý Nhưng có tục mở hội vào Mùng Bảy tháng Giêng âm lịch.Năm nào cũng thế:lý dịch và dân làng phải chuẩn bị từ trong năm.Giao cho 1 nhà nuôi 1 "Ông ỉn" tức là con lợn (nhưng để Ngài khỏi giận phải gọi tránh đi).Ông ỉn lông phải đen tuyền.Nhà được giao nuôi Ông phải là nhà phụ mẫu song toàn,con cái có đủ nếp tẻ,ngoan ngoãn,gia đình hòa thuận...Nghĩa là hoàn hảo.Ông ỉn được ở chỗ sạch sẽ,ăn toàn cháo hoa nấu bằng gạo nếp....NGhĩa là khác hẳn với các cá thể cùng loài với Ông.Để đến đêm hôm mùng Sáu tháng Giêng,Ông được long trọng rước lên đền Thượng làm vật tế thần.Cuộc thi  \"chạy sỏ lợn" và yến ẩm khao cử chỉ trong phạm vi 2 làng Thượng và Hạ mà thôi.Nhưng năm nay"lại tại chữ NHƯNG!Nó trùng với tên ông lý nên đã làm khổ ông.Dưng là thế này:

 Trước Tết Nguyên đán,quan tuần phủ về thăm quê:quan vốn là người làng Hạ,mà là bạn chăn trâu mới lý Nhưng mới chết chứ!Thủa thiếu thời,quan cũng đi học nhưng dốt đặc cán mai.Có lẽ vì thế mà quan mới tiến:phải chăng ơn thày đồ phạt quỳ trên gai mít nhiều lần quá mà đầu gối quan thành chai.Sau này  trên con đường hoạn lô,quan đi bằng đầu gối giỏi hơn người nên quan đỗ tạo sĩ hàm ngũ phẩm kia.Nay ngài về làng thăm họ hàng,mồ mả ông bà mà lý dịch làng không đến chào sao được..Trên mâm rượu,lý trưởng được ưu ái ngồi gần quan lớn.Ngài vỗ đùi lý Nhưng thân mật:"Hội làng năm nay,anh lý phải làm to mới được.Ta biết đến năm nay là năm min nớp xanh cát tó (ấy là quan nói tiếng Tây bồi cho oai đấy mà vì chữ Nho ngài học đã trả cho thày cả)làng ta đã lập được 50 năm.Các anh phải tổ chức lớn,mới quan tỉnh,quan huyện và các hào lý trong tổng tới dự đủ mới vui.Có khó gì ta giúp.....".Đến nước này thì lý Nhưng chỉ biết vâng dạ mà thôi.Dạ rôi mà lo:mọi năm chỉ làm trong 2 làng đã toat mồ hôi.Nay làm ra cả tỉnh ,biết làm sao?Nhưng cả nể đã nhận lời quan đành phải cưỡi lên lưng cọp vậy.

THế là cả làng nháo lên như nhà có đám.Nhà lo chăm ông ỉn,nhà lo cấy thêm nếp..từ vụ mùa.Lý Nhưng ngược xuôi đôn đốc trai đinh đắp con đường từ đình lên đền Thượng.Con đường này vốn có từ xưa, nhưng nó chạy giữa cánh đồng chiêm trũng.Đoạn qua đầm Hà đắp bằng đất  sét,phù sa nên được làng gọi luôn tên là Bờ Đắp ,vào trời mưa trơn như đổ mỡ.Đi qua bấm chân không khéo ngã lộn xuống đầm Hà.Rồi còn cây cầu Ván,nhiều năm không sửa đã xiêu trụ,long đinh,mất ván lát rồi.Nay các quan về,xe ngựa làm sao?Lại họp hội đồng tộc biểu trong làng xem họ nhà nào có phát tâm công đức?

Về đối ngoại,lại lý Nhưng! Có cụ nào dám nhận chân chạy đi huyện,tỉnh?Nào bẩm báo với quan tri huyện đến các thày thơ lại về dự định mở hội làng.Vui thì các ngài nhận.Nhưng nói đến hỗ trợ mấy suất đinh thì các ngài trợn mắt đưa các luật ,các lệ nào là ẩn lậu suất đinh là phạt trượng,nào là giáng cấp ,vân vân.Nghĩa là làng anh,anh tự lo lấy...

Thế mà sau gần nửa năm,chạy ngược chạy  xuôi,hội làng  đã diễn ra suôn sẻ.Nào là nửa đêm mùng Sau Tết, tập trung trai đinh ở đình làng khiêng Ông ỉn theo lối ven đầm Hà lên đền.Vừa kịp cánh trai làng Thượng cũng rước lợn lễ của học tới tập kết  cạnh  giếng Sứa chân đồi..Chờ đến đúng giờ Tý ba khắc,nghe hiệu lệnh trống trên đền nổi lên.Cả 2 đội khênh lợn của 2 làng thi nhau vượt dốc đền chạy lên.Mặc cho đường dốc,rậm rạp.Ngày thường người ta còn thấy vết chân hổ,và đêm đêm có tiếng beo gầm cạnh đường lên đền ấy chứ. Thế mà vì danh dự,trai 2 làng thi nhau chạy đến sân đền,hạ ông ỉn làng mình xuống.Một anh rút phăng con dao nhọn đeo bên sườn ra,cắt ngay đầu ông ỉn,chạy tới nhúng nagy vào nồi nước đã sôi sunghf sục giữa sân đền.Rồi mặc cho nước bỏng,trai các làng nhanh chóng cạo,vặt lông chiếc thủ lượn cuả đội mình sao cho sạch hết không còn chiếc lông nào để dâng lên tế thần.Đội của làng nào xong trước thì làng đó thắng và hoan hỉ là năm đó làng sẽ được mùa,no ấm.Rồi các cuộc yến tiệc,đãi đằng cũng diễn ra suôn sẻ.

À mà không,suôn sẻ với bà con ,với khách dự thôi.Chứ còn với lý Nhưng là chuốc thêm rắc rối.

Rắc rối là từ hồi tháng 8,quan Tuần về làng xem việc chuẩn bị hội như ngài dặn hôm Tết đến đâu.Tháp tùng ngài còn có thày Đề của huyện.Khi ngài hỏi lý Nhưng là huyện đã trích cho làng bao nhiêu bạc để tổ chức hội làng thì lý ta buột miệng trả lời thành thực là chưa nhận được đồng xu,cắc bạc nào.Thế là sấm sét nổi lên.Tri huyện nghe được câu đó,lo mất mặt với quan phủ,lại giận thằng lý dám lộng ngôn .Phen này,hội xong chắc  ngài thu triện đồng của lý Nhưng tắp lự.

Rồi đến chỗ ngồi trong hội cũng rắc  rối.Đình làng Hạ được xây theo kiểu chuôi vồ.Nghĩa là 3 gian chính diện nhìn theo hướng nam.Còn gian giữa kéo dài  về hướng bắc là hậu cung.Nơi có bục gác cao đặt tượng Thành hoàng làng.

Theo hương ước của làng cỗ ngồi ở đình phải  theo nhân tước(săc bằng) và thiên tước(tuổi tác) ở các vị trí khác nhau.Gian chính giữa đình được chí ra 2 bên tả hữu.Nhưng người thuộc ngành  văn có hàm thất phẩm trở lên,các giám sinh,ấm sinh,tú tài có hàm bát phẩm,cửu phẩm chia nhau cỗ ngồi bên trái.Nếu những ai  phẩm bậc ngang nhau,người có tuổi cao hơn ngồi trên.Những người thuộc ngành võ từ suất đội trở lên,những người thi đỗ cử nhân kể cả văn lẫn võ mà không cso phẩm hàm đều ngồi bên phải .Gian bên trái đình là chỗ ngồi cuả các cụ trên 70 tuổi.Nhưng người theo ngạch võ có hàm từ thất phẩm trở xuống,những người theo ngạch văn như các nhân viên tạp lưu có hàm bát phẩm,cửu phẩm.Các cai tổng,các giám sinh ,ấm sinh,tú tài chưa có  phẩm hàm.Các viên thiên hộ,bá hộ quyên,các binh lính được miễn sai,miễn dao.Gian bên phải đình là cỗ dành cho những người dưới 70 tuổi,lý trưởng và xã dân.Lý Nhưng sai khi cắt đặt mọi công việc phải về ngồi ở chỗ này.Thế mà không cay sao được,lệ làng phép nước.

Nhưng các quan khách không nghĩ như thế.Quan tri huyện hàm thất phẩm là khách mời,ông lý phải long trọng mời ngài chiếu cạp điều hàng trên bên trái đình.Nhưng còn quan tuần là người làng phải theo lệ làng ngồi bên phải.Thế chẳng hóa ra là ngang hàng với tri phủ đại nhân ư.Láo !Láo quá....gọi thày lý ra đây! Thày lý cũng chịu.:làm gì có chỗ nào trên được nữa.Chỉ có chiếu của chủ tế trải trước bệ thờ thì quan nào dám ngồi.Vậy là dằn dỗi,là chèo kéo...quan huyện đòi bỏ ra về,mà quan về,đám thơ lại nào dám ở lại.....Cuối cùng tội cho lý trưởng ,hết xin xỏ quan này,thày nọ tha tội cho mà đâu hết tội..

Tan hội rồi còn lại nỗi thất sủng cho lý làng ta.