HUYỀN TÍCH ĐỀN DỖI

HUYỀN TÍCH ĐỀN DỖI

 Vì sao lại tên là đền Dỗi?Chẳng có ai giả nhời được vì tuyền dững là lớp hậu sinh nên bèn đoán mò mà rằng nếu mang tên khác hẳn phiền phức lôi thôi.Ấy thì gọi đền Dỗi cho xong.Đền Dỗi toạ lạc trên đỉnh yên ngựa của gò Con Rùa giáp ranh giữa thôn Đoài và thôn Đông làng Dỗi. Theo thần phả ghi lại thì đền được xây dựng lần đầu vào năm Minh Mạng thứ hai,khi đó đền được dựng bằng gỗ,lợp lá cọ.Nhưng đến năm Bảo Đại thứ Tư thì được xây bằng gạch lợp ngói. Đền Dỗi thờ vọng một vị tướng đánh giặc dưới thời Hồng Hoang. Vì thế trên đền chỉ thờ một cỗ ngai không có tượng và bài vị viết bằng chữ Hán(Chinh nhat vi Dai vuong Kieu son Nguyen suy thuong dang toi linh tu hiep linh phu chinh tu tai den nghe gieng sua xu vi tien;Ta that vi Dai than cam cuong tu tai bien ha dong vo mieu xu vi tien;Huu nhat vi phat lang Dai than tu tai dong dam mieu xu vi tien).Đền được các triều đại phong kiến cấp 5 đạo sắc phong thần nhưng đến năm Cải Cách bị đội bài phong mang hòm sắc ra đốt trước sự chứng kiến của nhân dân địa phương nên thất truyền...

Lễ hội đền Dỗi được tổ chức vào ngày mùng bảy tháng Giêng hàng năm. Trong lễ hội có tục chạy sỏ lợn bắt nguồn từ truyền thuyết khi Đại vương đi đánh giặc, khi hành quân truy kích địch qua làng thì nam phụ lão ấu ra đón đường uý lạo quân sĩ. Các bô lão năn nỉ đại vương cho đoàn quân nghỉ ngơi để làng khao quân. Nhưng vì việc quân khẩn cấp nên Đại vương chỉ cho phép dừng ít phút khi các trưởng lão hứa sẽ làm cỗ thần tốc ăn nhanh. Quả nhiên chỉ kịp nhai giập miếng trầu, trai làng đã dâng lên mâm cỗ đầy đủ thủ vĩ với các món ăn từ thịt lợn và đặc sản địa phương. Sau đó, để tưởng nhớ Đức Cao Sơn đã từng qua và thụ hưởng cỗ của quê mình, dân làng duy trì tục chạy sỏ lợn thi hàng năm vào đêm mùng sáu, rạng ngày mùng bảy tháng Giêng giữa 2 làng Đông Thôn và Đoài Thôn cho tiện.

Để chuẩn bị cho lễ hội, ngay từ trong năm, các làng phải chuẩn bị một con lợn lông đen tuyền và gọi là Ông ỉn. Ông ỉn được giao việc chăm sóc cho gia đình nào trong làng được tuyển chọn là song toàn,con cháu thảo hiền, ngoan ngoãn lam làm, đoàn kết đầm ấm và nhất là hai bên ông bà bố mẹ đều còn khoẻ mạnh. Ông Ỉn được ở chỗ sạch sẽ, ăn cháo hoa nấu từ gạo nếp. Đến ngày mùng sáu tháng Giêng, Hội đồng tộc biểu của làng họp cắt cử ra một đội chạy sỏ lợn gồm 8 thanh niên khoẻ mạnh,thạo việc và đặc biệt số này phải là trai tân, trong sạch, trinh bạch để tham gia hội thi. Trong 8 anh, một anh được cắt làm đội trưởng có tài chỉ huy để điều hành các thành viên.

Đêm mùng Sáu, ông Ỉn được rước từ nhà nuôi ra đình làng làm lễ trình (đình làng Đoài Thôn nằm trên con đường đắp từ làng qua Đầm Ổi tới đền) sau đó được đưa tới tập kết ở chân dốc Đền. Tới nửa đêm khi nghe tiếng trống trên đền đổ hồi, các trai làng nhanh chóng khiêng ông Ỉn vượt dốc đến đặt giữa sân đền. Ở đó đã có một chảo to nước đang sôi sùng sục mà trai làng phải tức tốc cắt phăng đầu lợn chạy tới nhúng vào.Đội của làng nào,mang được thủ lợn đã làm sạch sẽ,mở được khoá ở hậu cung của đền để mang vào tế thần thì được coi là thắng cuộc. Và làng đó hoan hỉ tin tưởng rằng cả năm đó dân làng sẽ được mùa