LÀNG ĐAN KHÔNG CÓ CỔNG LÀNG

Làng Đan là một làng Việt cổ theo đánh giá của nhà văn Hà Phạm Phú trong các truyện ngắn"Truyền thuyết về làng Hạ Đan".Nhưng từ khi lớn lên,tôi không thấy có ai nói về cổng làng hay làng đã có cổng từ bao giờ.Phải chăng,các bậc tiền hiền lên khai đất lập làng đã biết nơi đây là miền gian khó nên để ngỏ lối ra cho hậu thế đặng tìm phương sinh nhai?Để cho nhà thơ Nguyễn Trọng Luân buổi về quê muốn lội ra ruộng cấy với mẹ mà bà vội bảo con về trước đi còn mình cũng lên bờ chạy tắt cánh đồng tới nhà trước lo nấu cơm kẻo con đói tạo cảm hứng cho nhà thơ viết nên bài:"Cánh đồng x­ưa"đầy xúc cảm in trong tập thơ"Trăng tháng Chạp"và nhiều tạp chí văn nghệ khác.Những người con làng Đan xa quê thành đạt như tiến sĩ Nguyễn Tiến X.,tiến sĩ Nguyễn Duy Đ.

..v..v. luôn đau đáu một nỗi niềm:bao giờ làng Đan thoát khỏi khó nghèo mà theo kịp các miền quê khác,bao giờ linh khí làng Đan mới vượng như cách lý giải của nhà văn Hà Phạm Phú cái nghiên mực:vật thiêng tượng trưng cho linh khí của làng bị thời biến cải ném xuống giếng sâu trong truyện ngắn :"Linh Đan"của ông.Bởi thế cho nên ở nhiều làng quê khác,thanh niên "Đi ra từ làng"lập nghiệp hay"Đi qua cổng làng"học hành thành đạt còn ở làng Đan,lớp cháu con muốn thoát đói nghèo cứ việc lội đầm Hà qua Bờ Đắp hay theo bước các bà các chị qua Cầu Đất,cống Cây Chay đi chợ Đan mà rời quê tìm kế,tìm phương kiếm sống.Tôi rời quê cũng theo những lối tắt ấy.Hành trang chỉ là cái quần cộc,cái túi dết bằng vải tự may trong đó duy nhất bộ  quần áo dài.Nỗi ám ảnh về ngày ra đi ,nỗi ám ảnh về người chị dâu cay nghiệt mà tôi mang suốt cuộc đời đến khi về già có con có cháu vẫn là một mặc cảm.Cho dù 2 con tôi đã là bác sĩ,kỹ sư người ở Kinh Kỳ,người thì Phố Hiến nhưng hiếm khi tôi nói với chúng về quê nội.Khi học xong lớp 7 ở trường cấp 2 của huyện đặt tại làng Ấm tôi đi làm công nhân lăn lộn dứơi làn bom đạn máy bay Mỹ đánh phá nhà máy Su-pe Phốt phát Lâm Thao,nhà Máy Cơ khí Trần Hưng Đạo.Vừa làm vừa tự học,tôi xin đi học lớp Trung cao cơ-điện sau đổi thành lớp Trung cấp thôi nhưng khi tới xin đóng mộc thì Lý trưởng làng Đan không cho với lý do:tôi là cháu của địa chủ.Chết nỗi ông bác tôi chỉ lo lam làm để có ít trâu ruộng chứ nào phải cường hào,gian ác như ai.Mà quả thật sau đợt bể dâu,ông dược sửa sai minh oan.Còn tôi được Đảng,Nhà nước cho đi Nga (Liên Xô cũ)làm thực tập sinh với mức học bổng 70 rup 1 tháng.Lần ấy tôi phải cậy đến cụ chánh tổng ăn tiên chỉ làng xác nhận mới qua.Không chỉ riêng tôi mà con em làng Đan khó qua được cái cánh cổng vô hình.Chả thế mà các anh ra ngoài thành đạt,khi ngoái về làngchỉ chăm chắm tìm hình bóng cánh cổng làng đã mở.Đến như ngài Cự Phú,có ủng hộ làng chỉ đầu tư vào đền vào chùa bằng các quả chuông to nhỏ.Kể cả đền Nghè xưa thì chỉ có trống,nhưng giờ ngài vẫn hiến chuông.Chuông chùa,chuông đền,sớm chiều  gióng lên:binh boong,binh boong....ngõ hầu thức tỉnh:hồn làng ở đâu,linh khí làng Đan thoát khỏi vực thẳm, giếng sâu...cho con em làng mở mày mở mặt.